Giáo dục STEM

Cách tổ chức dạy STEM với thiết bị và không gian lớp học

📅 02/09/2022 ⏱ 22 phút đọc 👁 557 lượt xem
Cách dạy STEM cho học sinh
Nội dung bài viết
  1. Tóm tắt nhanh
  2. Xác định học sinh sẽ làm gì trước khi bố trí phòng và mua thiết bị
  3. Bốn mô hình tổ chức lớp học STEM
  4. 1. Cả lớp dùng một máy chiếu
  5. 2. Một thiết bị cho mỗi nhóm
  6. 3. Tổ chức theo trạm
  7. 4. Kết hợp thiết bị ảo và thiết bị thật
  8. Bố trí không gian lớp học theo luồng hoạt động
  9. Khu vực hướng dẫn chung
  10. Bàn làm việc nhóm
  11. Khu vực thiết bị dùng chung
  12. Khu vực thử nghiệm
  13. Quản lý thiết bị để không mất thời gian dạy học
  14. Chia thiết bị theo khay hoàn chỉnh
  15. Dán nhãn theo chức năng
  16. Tách thiết bị lỗi khỏi thiết bị đang dùng
  17. Chuẩn bị bộ dự phòng tối thiểu
  18. Tổ chức một tiết thực hành theo ba giai đoạn
  19. Trước tiết học
  20. Trong tiết học
  21. Cuối tiết học
  22. Chọn thiết bị theo nhiệm vụ của học sinh
  23. Khi nào cần một phòng STEM chuyên dụng?
  24. Câu hỏi thường gặp
  25. Một lớp 40 học sinh cần bao nhiêu bộ kit STEM?
  26. Nhóm STEM nên có bao nhiêu học sinh?
  27. Không có phòng STEM riêng có dạy được không?
  28. Làm gì khi không đủ máy tính cho mỗi nhóm?
  29. Giáo viên nên xử lý thế nào khi thiết bị lỗi giữa tiết?
  30. Checklist trước khi mở một tiết STEM có thiết bị
  31. Nhận tư vấn và bắt đầu bằng một pilot phù hợp

Để tổ chức dạy STEM hiệu quả, giáo viên không nhất thiết phải có một bộ thiết bị cho mỗi học sinh hoặc một phòng STEM hoàn chỉnh ngay từ đầu. Điều quan trọng là chọn cách chia nhóm, bố trí không gian và phân phối thiết bị phù hợp với mục tiêu của bài học.

Bài viết này dành cho giáo viên, tổ chuyên môn và nhà trường đang chuẩn bị một tiết STEM có thực hành. Ngoài cách tổ chức lớp, bài viết chỉ rõ những công cụ OhStem có thể cung cấp: mạch Yolo UNO và bộ Smart Home cho dự án AIoT, robot xBot hoặc Rover cho Robotics, học liệu trên OpenSTEM, tài liệu kỹ thuật trên OhStem Wiki và các chương trình tập huấn dành cho giáo viên.

Tóm tắt nhanh

  • Chọn thiết bị sau khi đã xác định học sinh cần tạo ra và kiểm chứng điều gì.
  • Một bộ kit có thể dùng cho một nhóm; không nhất thiết mỗi học sinh có một bộ.
  • Mỗi nhóm nên có vai trò rõ: điều khiển máy, lắp ráp, ghi dữ liệu, kiểm tra và trình bày.
  • Không gian lớp cần có khu vực học theo nhóm, khu dùng chung và nơi trả thiết bị.
  • Thiết bị nên được chia theo khay, dán nhãn và kiểm đếm trước–sau tiết học.
  • Luôn chuẩn bị phương án dự phòng nếu mạng, máy tính hoặc linh kiện gặp lỗi.

Xác định học sinh sẽ làm gì trước khi bố trí phòng và mua thiết bị

Trước khi di chuyển bàn ghế hoặc phát thiết bị, giáo viên cần trả lời bốn câu hỏi:

  1. Học sinh cần giải quyết vấn đề nào?
  2. Kết quả cuối tiết là mô hình, chương trình, dữ liệu hay phần giải thích?
  3. Hoạt động nào bắt buộc phải dùng thiết bị thật?
  4. Bao nhiêu học sinh có thể cùng tham gia có ý nghĩa trên một bộ thiết bị?

Ví dụ, nếu mục tiêu là hiểu logic điều kiện trong một hệ thống tưới cây, học sinh có thể mở bài học và thử quy tắc bằng thiết bị ảo có sẵn trên OpenSTEM. Giáo viên không phải tự dựng mô phỏng hoặc viết toàn bộ học liệu từ đầu. Khi mục tiêu chuyển sang đo độ ẩm thật, điều khiển bơm và xử lý sai số, nhóm mới dùng mạch Yolo UNO, cảm biến độ ẩm đất và cơ cấu chấp hành.

Cách tiếp cận này giúp nhà trường tránh hai tình huống phổ biến: mua thiết bị nhưng chưa có bài học phù hợp, hoặc có bài học nhưng tổ chức lớp theo cách khiến phần lớn học sinh chỉ đứng xem.

Bốn mô hình tổ chức lớp học STEM

1. Cả lớp dùng một máy chiếu

Mô hình này phù hợp khi giáo viên đang giới thiệu một hiện tượng, thiết bị ảo hoặc quy trình mới. Với các bài trên OpenSTEM, giáo viên có thể mở mô phỏng trên máy chiếu, cho từng nhóm đưa ra dự đoán rồi thao tác theo phương án của nhóm. Nhờ đó, cả lớp vẫn học được ngay cả khi chưa có bộ kit hoặc chưa đủ máy tính cho từng nhóm.

Để học sinh không trở thành người xem thụ động, giáo viên nên yêu cầu các nhóm ghi dự đoán trước khi chạy thử. Sau mỗi lượt, nhóm cần chỉ ra kết quả khác dự đoán ở đâu và đề xuất một thay đổi cho lần thử tiếp theo.

2. Một thiết bị cho mỗi nhóm

Đây là mô hình phù hợp với phần lớn tiết thực hành STEM. Một nhóm từ ba đến năm học sinh có thể dùng chung máy tính và một bộ thiết bị. Với chủ đề AIoT hoặc Smart Home, nhóm có thể dùng Yolo UNO cùng cảm biến/module Grove; với Robotics, nhóm có thể dùng xBot hoặc Rover tùy độ tuổi và nhiệm vụ. Điều kiện là từng thành viên phải có việc cụ thể, không phải một bạn làm còn cả nhóm đứng xem.

Có thể phân vai như sau:

  • Người điều khiển: thao tác trên máy tính hoặc nạp chương trình.
  • Người lắp ráp: thực hiện kết nối theo phương án của nhóm.
  • Người ghi dữ liệu: ghi lại giá trị đo, lỗi và kết quả từng lần thử.
  • Người kiểm tra: đối chiếu sản phẩm với tiêu chí.
  • Người trình bày: giải thích lựa chọn và kết quả của nhóm.

Vai trò nên đổi sau mỗi chặng để một học sinh không giữ máy tính suốt tiết, trong khi các bạn khác chỉ quan sát.

Một lớp thực hành lập trình Yolo UNO được tổ chức theo nhóm

Một lớp thực hành lập trình với Yolo UNO: người học làm việc theo cụm, dùng chung máy tính và thiết bị.

3. Tổ chức theo trạm

Nếu lớp có nhiều loại thiết bị nhưng số lượng mỗi loại ít, giáo viên có thể chia hoạt động thành các trạm:

  • Trạm đọc tình huống, mục tiêu và học liệu mẫu trên OpenSTEM.
  • Trạm thử logic bằng thiết bị ảo hoặc OhStem App.
  • Trạm lắp ráp và đo với Yolo UNO, cảm biến, xBot hoặc Rover.
  • Trạm phân tích dữ liệu, hoàn thiện báo cáo và nộp kết quả trên LMS.

Các nhóm luân chuyển theo thời gian định trước. Cách này giúp giảm số bộ kit cần dùng cùng lúc, nhưng giáo viên phải chuẩn bị hướng dẫn đủ rõ để nhóm có thể làm việc tương đối độc lập tại mỗi trạm.

4. Kết hợp thiết bị ảo và thiết bị thật

Ở mô hình này, cả lớp có thể học cùng một nhiệm vụ nhưng không phải chờ đến lượt dùng kit. Học sinh xem hướng dẫn, thử thuật toán và kiểm tra điều kiện trên thiết bị ảo trước; khi đến trạm thiết bị thật, các em tập trung vào lắp nối, đo đạc, hiệu chỉnh và giải thích chênh lệch.

Thiết bị ảo chậu cây trên OpenSTEM giúp học sinh thử logic tưới trước khi kết nối cảm biến và bơm thật

Giáo viên có thể bắt đầu bằng kho học liệu OpenSTEM hoặc lộ trình 41 bài học STEM theo cấp lớp. Khi cần triển khai mô hình thật, chọn đúng bộ thiết bị tương ứng như STEM Starter Kit, AIoT Kit hoặc thiết bị trong danh mục OpenSTEM, thay vì mua một danh sách linh kiện rời chưa gắn với bài học.

Học sinh có thể mở bài và thử thuật toán trên thiết bị ảo của OpenSTEM trước, rồi dùng cùng logic đó để điều khiển thiết bị thật. Chẳng hạn, nhóm thử quy tắc “trời tối thì bật đèn” trên mô phỏng; sau đó chuyển sang Yolo UNO, cảm biến ánh sáng và LED để đo ngưỡng thật. Nhờ vậy, thời gian trên bộ kit được dành cho những việc chỉ phần cứng mới thể hiện được: kết nối, đo lường, hiệu chỉnh và xử lý sai số.

Mô hình này đặc biệt hữu ích khi số bộ kit ít hơn số nhóm. Trong lúc một nhóm dùng thiết bị thật, nhóm khác vẫn có thể chỉnh chương trình, kiểm tra điều kiện hoặc chuẩn bị bảng ghi dữ liệu.

Bố trí không gian lớp học theo luồng hoạt động

Một lớp học STEM dễ vận hành không nhất thiết phải rộng hoặc có nội thất đặc biệt. Không gian nên hỗ trợ bốn luồng chính: nhận nhiệm vụ, làm việc nhóm, lấy–trả thiết bị và trình bày kết quả.

Khu vực hướng dẫn chung

Giáo viên cần một vị trí mà cả lớp có thể quan sát phần giới thiệu, tiêu chí sản phẩm và lưu ý an toàn. Nếu dùng máy chiếu, hãy kiểm tra nội dung có đọc được từ cuối lớp và dây kết nối không cản lối đi.

Bàn làm việc nhóm

Bàn cần đủ chỗ cho máy tính, khay linh kiện, sản phẩm đang lắp và phiếu ghi kết quả. Không nên đổ toàn bộ linh kiện ra bàn. Mỗi nhóm chỉ nhận những thành phần cần cho chặng hiện tại để giảm thất lạc và nhầm kết nối.

Khu vực thiết bị dùng chung

Những thiết bị ít dùng hoặc cần giáo viên kiểm soát—pin, bộ sạc, dụng cụ cắt, thiết bị đo—nên đặt tại một khu vực cố định. Nhóm cử một người đến nhận và trả, thay vì cả nhóm cùng di chuyển. Với các bộ Yolo UNO, xBot hoặc Rover, giáo viên có thể dùng hình thành phần và hướng dẫn lắp ráp trên OhStem Wiki làm checklist trực quan cho từng khay.

Khu vực thử nghiệm

Robot, mô hình chuyển động hoặc dự án có nước cần một vùng thử riêng. Việc tách vùng thử khỏi bàn lập trình giúp nhóm khác không bị gián đoạn và hạn chế va chạm với dây điện, linh kiện.

Quản lý thiết bị để không mất thời gian dạy học

Một tiết STEM có thể mất nhiều thời gian chỉ vì thiếu một sợi cáp hoặc không biết bộ kit nào đang lỗi. Vì vậy, quản lý thiết bị là một phần của thiết kế bài học, không phải việc phụ sau giờ học.

Chia thiết bị theo khay hoàn chỉnh

Mỗi nhóm nhận một khay có mã riêng. Trong khay nên có danh sách thành phần và hình minh họa vị trí của từng món. Khi trả, học sinh tự kiểm tra trước, sau đó giáo viên hoặc người phụ trách mới xác nhận.

Dán nhãn theo chức năng

Nhãn nên giúp người dùng tìm nhanh: mạch điều khiển, cảm biến, module đầu ra, cáp, nguồn và linh kiện cơ khí. Nếu thiết bị thường đi cùng một bài học, có thể thêm mã bài hoặc mã dự án.

Tách thiết bị lỗi khỏi thiết bị đang dùng

Không đặt linh kiện nghi lỗi trở lại khay chung. Dùng một hộp riêng có nhãn “cần kiểm tra”, kèm mô tả ngắn: không nhận cổng, số đo bất thường, cáp chập chờn hoặc chưa rõ nguyên nhân.

Chuẩn bị bộ dự phòng tối thiểu

Giáo viên nên có sẵn một số cáp, module và nguồn thay thế. Phương án dự phòng không nhất thiết phải đủ cho cả lớp; mục đích là giúp một nhóm tiếp tục làm việc khi lỗi thiết bị không liên quan đến mục tiêu học tập.

Tổ chức một tiết thực hành theo ba giai đoạn

Trước tiết học

  • Mở trước bài học trên OpenSTEM hoặc giáo trình sẽ sử dụng; không để đến giờ học mới kiểm tra quyền truy cập.
  • Chạy thử toàn bộ mạch bài trên đúng máy tính, OhStem App và thiết bị sẽ dùng.
  • Kiểm tra tài khoản, phần mềm, cổng kết nối và nguồn điện.
  • Chia sẵn khay thiết bị theo nhóm.
  • Ghi tiêu chí sản phẩm và thời gian cho từng chặng.
  • Chuẩn bị một phương án không phụ thuộc vào mạng.
  • Xác định thiết bị nào học sinh được tự dùng và thiết bị nào cần giáo viên hỗ trợ.

Trong tiết học

Giáo viên giới thiệu vấn đề và tiêu chí trước, chưa hướng dẫn toàn bộ lời giải. Nếu dùng học liệu OpenSTEM hoặc giáo trình Smart Home/Robotics của OhStem, thầy cô nên giao đúng phần kiến thức nền và giữ lại nhiệm vụ thiết kế để nhóm tự quyết định. Khi gặp lỗi, học sinh phân biệt lỗi chương trình, lỗi kết nối hay lỗi thiết bị; thầy cô có thể tra nhanh đúng sản phẩm trên OhStem Wiki trước khi thay linh kiện.

Trong một nhóm thực hành IoT, chẳng hạn, người học có thể cùng quan sát dữ liệu trên màn hình, đối chiếu với mạch đang kết nối và thảo luận điều kiện điều khiển. Bức ảnh dưới đây cho thấy phần mềm và thiết bị thật được kiểm tra trong cùng một quy trình, thay vì tách thành hai hoạt động không liên quan.

Nhóm học viên cùng kiểm tra mạch Yolo UNO và dữ liệu trên máy tính

Nhóm học viên cùng kiểm tra kết nối, chương trình và dữ liệu trên máy tính trong một hoạt động thực hành IoT.

Cuối tiết học

Dành riêng thời gian để nhóm:

  1. Chạy lần kiểm tra cuối và ghi lại kết quả.
  2. Chụp hoặc lưu sản phẩm/chương trình; nếu lớp dùng OpenSTEM LMS, nhóm nộp kết quả vào lớp học để giáo viên theo dõi.
  3. Giải thích một quyết định thiết kế quan trọng.
  4. Trả thiết bị theo danh sách.
  5. Ghi lại lỗi cần xử lý sau tiết học.

Nếu chỉ chờ đến khi hết giờ mới yêu cầu dọn dẹp, giáo viên rất dễ mất dấu linh kiện và không còn thời gian thu bằng chứng học tập.

Chọn thiết bị theo nhiệm vụ của học sinh

Thiết bị phù hợp không phải là thiết bị có nhiều tính năng nhất, mà là thiết bị giúp học sinh thực hiện đúng hoạt động cần học.

Nhiệm vụ học tập Thiết bị có thể cần Bằng chứng nên thu
Thử logic điều kiện, vòng lặp Thiết bị ảo hoặc môi trường lập trình Chương trình và giải thích
Đo ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm Mạch lập trình và cảm biến phù hợp Bảng số liệu, cách hiệu chỉnh
Điều khiển đèn, còi, động cơ Mạch điều khiển và module đầu ra Quy tắc điều khiển, kết quả thử
Thiết kế robot di chuyển Robot như xBot hoặc Rover, sa bàn Thuật toán, số lần thử, sai lệch
Dự án IoT Yolo UNO, cảm biến/module và kết nối phù hợp Dữ liệu, trạng thái thiết bị, nhật ký lỗi

Yolo UNO hỗ trợ lập trình kéo thả, Arduino và MicroPython, đồng thời có 12 cổng Grove để kết nối module. Bộ Smart Home dùng Yolo UNO đã có các thành phần cho bài nhiệt độ–độ ẩm, quạt, đèn, RFID và IoT; giáo trình Smart Home giúp giáo viên lấy từng dự án nhỏ thay vì tự soạn lại từ đầu. Với Robotics, xBot có cảm biến khoảng cách, dò line, màu sắc và tay gắp; Rover phù hợp cho chuỗi lắp ráp–lập trình–thử nhiệm vụ. Tài liệu kỹ thuật và bài học tương ứng được tập hợp tại OhStem Wiki.

Khi nào cần một phòng STEM chuyên dụng?

Lớp học thông thường đủ để bắt đầu nếu hoạt động có quy mô nhỏ, thiết bị được đưa đến theo từng tiết và không cần vùng thử nghiệm cố định. Nhà trường nên cân nhắc không gian chuyên dụng khi:

  • Nhiều lớp dùng thiết bị thường xuyên.
  • Cần lưu trữ, sạc và bảo trì nhiều bộ kit.
  • Có robot, mô hình lớn hoặc dụng cụ cần vùng thử riêng.
  • Giáo viên cần triển khai theo trạm hoặc nhiều nhóm đồng thời.
  • Câu lạc bộ cần giữ nguyên sản phẩm qua nhiều buổi.

Ngay cả khi có phòng STEM, chất lượng tiết học vẫn phụ thuộc vào chương trình, năng lực giáo viên và cách thu bằng chứng học tập. Nếu giáo viên chưa quen thiết bị hoặc chưa biết tổ chức dự án, có thể tham gia các buổi tập huấn cộng đồng trên OpenSTEM trước; trường và trung tâm cần triển khai đồng bộ có thể liên hệ OhStem để được tư vấn chương trình tập huấn chuyên sâu theo thiết bị, chủ đề và lộ trình đang dùng. Phòng học là hạ tầng hỗ trợ; nó không thay thế học liệu và năng lực đứng lớp.

Câu hỏi thường gặp

Một lớp 40 học sinh cần bao nhiêu bộ kit STEM?

Không có một con số áp dụng cho mọi bài. Nếu tổ chức nhóm bốn học sinh, lớp có thể bắt đầu với khoảng mười bộ; nếu dùng mô hình theo trạm hoặc kết hợp thiết bị ảo, số bộ dùng đồng thời có thể thấp hơn. Hãy tính theo số nhóm cần thao tác thiết bị thật cùng lúc.

Nhóm STEM nên có bao nhiêu học sinh?

Nhóm ba đến năm học sinh thường dễ phân vai. Nhóm lớn hơn vẫn có thể hoạt động nếu nhiệm vụ có nhiều phần độc lập, nhưng giáo viên cần kiểm tra để không có thành viên chỉ đứng xem.

Không có phòng STEM riêng có dạy được không?

Có. Giáo viên có thể tổ chức trong lớp học thường, phòng máy tính hoặc thư viện nếu có bàn làm việc nhóm, nguồn điện an toàn, khu vực đặt thiết bị và quy trình lấy–trả rõ ràng.

Làm gì khi không đủ máy tính cho mỗi nhóm?

Có thể cho các nhóm luân phiên giữa trạm lập trình, trạm thiết kế, trạm lắp ráp và trạm phân tích dữ liệu. Một số nhóm cũng có thể thử logic trên giấy hoặc thiết bị ảo trước khi đến lượt dùng máy.

Giáo viên nên xử lý thế nào khi thiết bị lỗi giữa tiết?

Trước hết, yêu cầu nhóm kiểm tra nguồn, dây nối, cổng và chương trình theo một checklist ngắn. Nếu lỗi không phục vụ mục tiêu bài học, đổi sang thiết bị dự phòng và đưa bộ lỗi vào khu vực chờ kiểm tra thay vì để cả nhóm dừng hoạt động.

Checklist trước khi mở một tiết STEM có thiết bị

  • Mục tiêu và sản phẩm đầu ra đã rõ.
  • Số nhóm và số bộ thiết bị đã khớp.
  • Vai trò trong nhóm đã được giao.
  • Thiết bị đã chạy thử và chia theo khay.
  • Khu vực trình chiếu, thực hành và thử nghiệm đã sẵn sàng.
  • Có quy tắc an toàn và quy trình lấy–trả.
  • Có phương án dự phòng cho mạng, máy tính và linh kiện.
  • Có cách lưu sản phẩm, dữ liệu và phần giải thích của học sinh.

Nhà trường không cần hoàn thiện toàn bộ không gian và thiết bị trong lần đầu. Có thể chọn một bài sẵn trên OpenSTEM, mượn hoặc chuẩn bị số kit đủ cho một lớp pilot, rồi ghi lại số nhóm, thời gian dùng thiết bị, lỗi thường gặp và sản phẩm học sinh. Dữ liệu này giúp OhStem và nhà trường xác định nên bổ sung Yolo UNO, bộ Smart Home, xBot, Rover, học liệu hay nội dung tập huấn nào—thay vì mua một cấu hình chung cho mọi trường.

Nếu trường hoặc trung tâm cần triển khai, hãy gửi cho OhStem bốn thông tin: cấp học, số học sinh mỗi lớp, chủ đề muốn dạy và thiết bị đang có. Đội ngũ có thể dựa trên đó để đề xuất bài học thử, cấu hình kit dùng theo nhóm, nội dung tập huấn và phương án pilot trước khi mở rộng. Liên hệ OhStem để trao đổi nhu cầu cụ thể.

Nhận tư vấn và bắt đầu bằng một pilot phù hợp

Nhà trường hoặc trung tâm có thể liên hệ OhStem Education qua contact@ohstem.vn hoặc 08.6666.8168 để trao đổi về học liệu, thiết bị, tập huấn và quy mô triển khai. Thầy cô cũng có thể dùng thử OpenSTEM miễn phí để thử học liệu và thiết bị ảo trước khi chọn phần cứng hoặc mở rộng chương trình.

Bình luận

Để lại bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.